Konwergencja w krajach i regionach Unii Europejskiej

Najważniejsze informacje

  • Nr DEC - 2011/01/N/HS4/03077
  • Cel naukowy: Głównym celem projektu jest zbadanie, czy integracja gospodarcza i walutowa w ramach Unii Europejskiej przyczynia się do zachodzenia konwergencji PKB per capita w krajach członkowskich i w ich regionach. Sprawdzimy, czy różne mechanizmy integracji (takie jak polityka spójności, Jednolity Rynek Europejski) prowadzą do konwergencji, czy do dywergencji na poziomie państw i regionów. Szczególną uwagę planujemy poświęcić mechanizmowi synchronizacji cykli koniunkturalnych w krajach i regionach Unii oraz związkom między tym mechanizmem a postępowaniem konwergencji. Projekt przyczyni się do weryfikacji konkurencyjnych hipotez na ten temat, występujących w debacie ekonomicznej, oraz sformułuje rekomendacje dla polityki gospodarczej i regionalnej.
  • Numer panelu dyscyplin HS4: Jednostka, instytucje, rynki: ekonomia, finanse, zarządzanie, demografia
  • Pomocnicze określenia identyfikujące: HS4_1 - Makroekonomia (w tym: równowaga ekonomiczna, wzrost gospodarczy, wahania koniunkturalne w globalnej gospodarce); HS4_13 - Geografia ekonomiczna; HS5_8 - Polityka regionalna.
  • Planowany okres realizacji projektu (w miesiącach): 30.
  • Liczba wykonawców projektu: 3.
  • Słowa kluczowe: Konwergencja realna, integracja europejska, synchronizacja cykli koniunkturalnych.

Znaczenie projektu

Podjęcie przedstawionego problemu badawczego znajduje szerokie uzasadnienie.

Po pierwsze, związki pomiędzy integracją, a konwergencją PKB per capita i synchronizacją cykli koniunkturalnych mają kluczowe znaczenie dla prawidłowego funkcjonowania Unii Europejskiej i strefy euro. Idea wyrównywania się poziomów PKB per capita między państwami członkowskimi jest jednym z fundamentów Unii i została wpisana do Traktatu o Unii Europejskiej. Również na poziomie państw spójność regionalna jest jednym z priorytetów strategicznych – przykładowo, rozwój regionów peryferyjnych jest jednym z głównych wyzwań strategii „Polska 2030".

Po drugie, obecny dorobek teorii ekonomii oraz badań empirycznych nie pozwala na jednoznaczne opowiedzenie się na temat charakteru i kierunku związków pomiędzy integracją, a konwergencją PKB per capita i  synchronizacją cykli koniunkturalnych. Procesy integracji gospodarczej i monetarnej zachodzą od stosunkowo (ujmując problem w kategoriach teorii wzrostu gospodarczego) niedawna, w związku z czym wiele mechanizmów pozostaje niezbadanych. Dodatkowo, postępujące rozszerzanie integracji na kolejne państwa dostarcza pola do nowych badań i weryfikacji dotychczasowych wniosków. Należy również zaznaczyć, że w polskiej literaturze ekonomicznej brakuje pozycji traktujących o związkach między procesami konwergencji, a synchronizacją cykli koniunkturalnych.

Po trzecie, wnioski płynące z teorii i badań empirycznych w tym obszarze nauki mają szczególnie silne przełożenie na praktykę gospodarczą. W związku z tym, wyniki naszych badań mogą okazać się wartościowe dla polityków gospodarczych, a tym samym przysłużyć się do usprawnienia procesów integracji.

Po czwarte, realizacja projektu przyczyni się do osobistego rozwoju jego autorów, których ekonomiczne zainteresowania obejmują zagadnienia determinant wzrostu gospodarczego oraz integracji gospodarczej i walutowej (która była tematem pracy licencjackiej, magisterskiej oraz kilku artykułów naukowych jednego z wykonawców projektu). Projekt umożliwi nam poszerzenie wiedzy ekonomicznej, zainteresowań oraz warsztatu badawczego.

Cele szczegółowe

W ramach celu głównego, możemy wyróżnić następujące cele szczegółowe:

1. Zdefiniowanie na gruncie teoretycznym zbioru czynników, wynikających z procesów integracji gospodarczej i monetarnej, które mogą stymulować lub destymulować konwergencję na poziomie państw i regionów NUTS 2.

2. Dokonanie analiz procesów konwergencji σ zachodzących pomiędzy:
2.1. wszystkimi państwami Unii Europejskiej;
2.2. wszystkimi regionami Unii Europejskiej (wyszczególnionymi przez ewidencję Unii Europejskiej na poziomie NUTS 2);
2.3. regionami NUTS 2 wewnątrz wybranych państw Unii Europejskiej (np.: Niemcy, Francja, Wielka Brytania, Włochy, Hiszpania, Polska, Rumunia).
Sprawdzimy, czy na tych poziomach zachodzi w czasie stopniowe zwiększanie się czy zmniejszanie się zróżnicowania PKB per capita. Spróbujemy zbadać, jakie jest tempo tych procesów oraz jaki jest wpływ na nie wybranych determinant, ze szczególnym uwzględnieniem mechanizmów wynikających z integracji gospodarczej i monetarnej.

3. Weryfikacja hipotezy konwergencji β oraz hipotezy konwergencji w klubach zachodzącej pomiędzy:
3.1. wszystkimi państwami Unii Europejskiej;
3.2. wszystkimi regionami Unii Europejskiej na poziomie NUTS 2;
3.3. regionami NUTS 2 wewnątrz największych państw Unii Europejskiej.
Zbadamy, jaki charakter ma konwergencja warunkowa na wymienionych poziomach: czy kraje i regiony o podobnych charakterystykach strukturalnych upodabniają się coraz bardziej do siebie, niezależnie od wyjściowego poziomu PKB per capita, czy też może dochodzi do konwergencji w klubach – zależnej od wyjściowego poziomu PKB per capita.
Charakterystyki strukturalne, które uwzględnimy w naszych analizach, będą obejmowały m.in. poziom kapitału ludzkiego, jakość infrastruktury, nierówności społeczne, poziom urbanizacji. Pozwoli to na określenie, czy integracja europejska umożliwia regionom i państwom biednym zmniejszanie luki rozwojowej w stosunku do regionów i państw rozwiniętych.

4. Dokonanie analizy procesów synchronizacji cykli koniunkturalnych pomiędzy:
4.1. wszystkimi państwami Unii Europejskiej;
4.2. regionami NUTS 2 wewnątrz poszczególnych państw Unii.
Integracja gospodarcza i monetarna poprzez różne kanały może prowadzić do zwiększania (np. poprzez wspólną politykę monetarną) lub zmniejszania (np. poprzez specjalizację gospodarek) stopnia synchronizacji cykli koniunkturalnych na poziomie państw i regionów. Podejmiemy próbę sprawdzenia, jak w rzeczywistości zmienia się stopień synchronizacji i w jaki sposób poszczególne czynniki na to wpływają.

5. Próba zbadania zależności zachodzących pomiędzy synchronizacją cykli koniunkturalnych, a konwergencją PKB per capita. Analizie poddamy wpływ szoków asymetrycznych na proces konwergencji PKB per capita.

Spodziewany wpływ oraz innowacyjność projektu

Innowacyjność projektu zaznacza się w kilku obszarach:

1. Badanie prowadzone będzie na poziomie krajowym oraz regionalnym. Wykorzystanie tak szczegółowych danych pozwoli poddać analizie czynniki wzrostu opisywane przez nową teorię kosztów komparatywnych oraz nową geografię ekonomiczną (P. Krugman, Geography and Trade, MIT Press, Cambridge (Massachusetts) 1991). Pozwoli to również ocenić rolę polityki spójności Unii Europejskiej, prowadzonej właśnie na poziomie regionalnym, w zmniejszaniu zróżnicowania dochodowego.

2. Porównanie zmian zróżnicowania międzyregionalnego w kilku krajach europejskich może pokazać, które czynniki strukturalne i instytucjonalne danej gospodarki wpływają na zmniejszanie tego zróżnicowania.

3. Nasze badania obejmą również nowe kraje Unii Europejskiej, podczas gdy większość dotychczasowej literatury koncentruje się na krajach i regionach krajów członkowskich przed rozszerzeniem Unii w 2004 roku. Tym samym, bardzo interesujące będzie sprawdzenie, czy wyniki uzyskane w badaniach państw UE-15 mają także zastosowanie do szerszego zbioru UE-27 oraz jak wyglądają procesy konwergencji w nowych krajach członkowskich.

4. Zarówno w polskiej jak i światowej literaturze brak dostatecznie dużej ilości opracowań poruszających tematykę związków między synchronizacją cykli koniunkturalnych a konwergencją PKB per capita.

5. Dotychczasowe badania nad synchronizacją cykli koniunkturalnych skupione były wokół integracji handlowej. W niniejszym projekcie zostaną rozpatrzone inne czynniki wpływające na zwiększenie stopnia synchronizacji cykli koniunkturalnych, takie jak podział ryzyka czy integracja walutowa.

6. W analizie zostaną wykorzystane najnowsze metody ekonometryczne, co powinno zapewnić pełną
weryfikowalność postawionych hipotez oraz porównywalność wyników w skali międzynarodowej z pracami innych badaczy.

Oczekujemy, że projekt będzie posiadał znaczenie przede wszystkim dla rozwoju nauki ekonomii. Jak zostało wspomniane, w wielu obszarach teorii wzrostu występują konkurencyjne hipotezy. Nasz projekt, dostarczając wiarygodnych wniosków opartych na badaniach empirycznych, może pozytywnie oddziaływać na ujednolicanie stanowisk, poprzez weryfikację tych hipotez. Nasze wnioski mogą stać się także inspiracją dla innych badaczy do rozwijania modeli wzrostu gospodarczego.

Wykorzystane metody badawcze

Podstawową metodą badawczą będzie budowa modeli ekonometrycznych i przy ich użyciu testowanie hipotez badawczych oraz istotności wpływu poszczególnych zmiennych na zachodzenie konwergencji. Dane, na których będziemy opierać nasze analizy mają charakter panelowy. Wiąże się to z występowaniem efektów stałych, efektów losowych oraz autokorelacji. Właściwą metodą do estymowania parametrów dynamicznych modeli panelowych jest Uogólniona Metoda Momentów.

W badaniu będziemy się opierać na ogólnodostępnych bazach danych, prowadzonych przez instytucje międzynarodowe (m.in. WTO, ONZ) oraz instytucje statystyki publicznej (Eurostat, EU KLEMS Data, narodowe urzędy statystyczne).

Szczegółowy opis metod ekonometrycznych:
Dla celów wielorównaniowej estymacji zostanie wykorzystana uogólniona metoda momentów (GMM).  Dla celów analizy konwergencji w klubach posłużymy się metodą łańcuchów Markowa i/lub metodą analizy klastrowej. Łańcuchy Markowa służą określeniu prawdopodobieństwa przejścia badanej jednostki z jednego stanu do drugiego i znajdują zastosowanie w badaniu, czy między państwami i regionami dochodzi do konwergencji czy dywergencji (np. D. Quah, Galton's Fallacy and Tests of the Convergence Hypothesis, "Scandinavian Journal of Economics" 1993; P. Wójcik, Dywergencja czy konwergencja: dynamika rozwoju polskich regionów, "Studia Regionalne
i Lokalne" Nr 2/2008). Estymowana jest macierz prawdopodobieństw, która pokazuje z jakim prawdopodobieństwem region (kraj) przynależący początkowo do klasy i pod względem PKB przejdzie w kolejnym okresie do klasy j. Jeśli w kolejnych okresach prawdopodobieństwa kumulują się w klasach środkowych to mamy do czynienia z konwergencją; jeśli natomiast prawdopodobieństwa kumulują się w klasach skrajnych dochodzi do dywergencji.

Różnorodne techniki analizy klastrowej pozwalają na identyfikację w badanej populacji grup obiektów podobnych do siebie pod względem ustalonych kryteriów. W analizie konwergencji klubów jej stosowanie polega na wyróżnieniu klastrów złożonych z regionów lub państw podobnych do siebie w arbitralnie ustalonym momencie zerowym. Następnie, bada się procesy konwergencji wewnątrz klastrów oraz pomiędzy klastrami (np. L. Corrado, R. Martin, M. Weeks, Identyfing and Interpreting Regional Convergence Clusters across Europe, „The Economic Journal" No. 502 2005).

Harmonogram

Lp. Nazwa zadania badawczego Planowany czas trwania (miesiące)
1.

a) W oparciu o studia literatury: przygotowanie zbioru czynników wpływających na konwergencję PKB per capita i synchronizację cykli koniunkturalnych, uszczegółowienie hipotez, dobór metodologii.

b) Budowa bazy danych na poziomie państw i regionów NUTS2.

6
2. Analiza podstawowych zależności i szeregów czasowych dotyczących: konwergencji σ i synchronizacji
cykli koniunkturalnych.
6
3. Analiza konwergencji β (absolutnej i warunkowej) oraz konwergencji w klubach 6
4. Analiza zależności pomiędzy zmianą stopnia synchronizacji cykli
koniunkturalnych, a postępowaniem konwergencji
6
5. Opracowanie monografii 6

 

zobacz również

$y.getChild('grafika-lewa-alt').data

Projekt finansowany ze środków Narodowego Centrum Nauki przyznanych na podstawie decyzji nr DEC-2011/01/N/HS4/03077

Narodowe Centrum Nauki: http://www.ncn.gov.pl/

Kierownik projektu: mgr Maciej Grodzicki maciej.grodzicki@uj.edu.pl